برخي از فقيهان، مدارج طاعت و مراقي قربت را از بالا به پايين، چنانكه شيخ‌انصاري‌(قدّس‌سرّه) بيان فرموده، به اين ترتيب يادآور شده‌اند:

1ـ‌انسان كامل، طاعت خدا و تقرب به سوي او را براي دفع خطر يا جلب فايده براي خود نمي‌خواهد، بلكه خداوند را چون محبوب بالذات و مطاع ذاتي است قصد مي‌كند، نه براي احسان او تا جنبه شكر داشته باشد.

2ـ‌كسي كه خدا را براي سپاس برخي نعمتهاي او مي‌پرستد و مقصود او از اين سپاسگزاري، افزايش نعمت نيست وگرنه از حدّ شكر خارج خواهد بود، چنانكه منظور وي از اين حق‌شناسي جلب فايده ديگر به‌عنوان رفعت درجه و علو مقام نزد او نيست‌(گرچه براي او افزايش درجه حاصل مي‌شود).

3 ـ‌كسي كه براي ارتفاع مرتبه و حصول تقرّب نزد خداوند كه به‌نوبه خود منفعتي است او را عبادت مي‌كند. اين درجه براي كساني كه براي جلب فايده خدا را عبادت مي‌كنند، بالاترين مرتبه است.

4ـ‌كسي كه براي رهايي از دوري از خدا او را مي‌پرستد. اين دو فايده، يعني فايده سوم و چهارم، صرف‌نظر از پاداش حاصل است؛ يعني خداوند غير از پاداش خاص كه براي هر عبادتي معين كرده است گروه سوم را گذشته از نجات از بُعْد و دوري، به رفعت درجه رسانيده و گروه چهارم را به‌نجات از دوري از خدا نايل مي‌كند.

5ـ‌كسي كه مطلوب او از تقرّب چيزي است كه براي عمل بذل مي‌شود و در قبال عبادت خاص به آن عابد مي‌دهند.

6ـ‌كسي كه تقرّب به‌خدا را براي ورود به‌بهشت مي‌خواهد چون در ترك بهشت دوري از خداست كه موجب ورود به آتش است1.

1ـ كتاب الطهارة، ج‌2، ص‌46‌ـ‌44.

مأخذ: (صهباي حج، ص 362) منبع